بررسی عوامل پیش برنده و بازدارنده در استفاده از کتابخانه‌های عمومی

ای کوتاه، به مسئله پژوهش که موانع پیش روی کاربران در استفاده از کتابخانه های عمومی می باشد، پرداخته­ایم. سپس به اهمیتی که انجام این پژوهش می تواند داشته باشد پرداخته ایم. سپس تعاریف نظری و عملیاتی و کلیدواژه های پژوهش را آورده و هدف خود از انجام این پژوهش را نوشته ایم. نهایتاً سؤالات و فرضیه های پژوهش را آورده ایم.

1 – 2 بیان مسئله

توسعه و شکوفایی خلاقیت در جامعه نیازمند بستری مناسب است تا منابع فکری مورد نیاز، بدون هیچ گونه محدودیتی در اختیار اعضای جامعه قرار گیرد. یکی از این زمینه ها، مراکز و نهادهای اطلاع رسانی، به ویژه کتابخانه های عمومی است (اشرفی، ۱۳۸۹، ص۸۹). همان طور که کتابخانه در پیشرفت آموزش، نیروی حیاتی و خلاق دارد یک اجتماع مترقی سخت بدان پایبند است. انسان نوسواد، باسواد، تحصیل کرده، دانشمند و در واقع هر فردی که بتواند بخواند، مطابق هدف خویش از کتابخانه بی نیاز نیست (اشرفی، ۱۳۸۹، ص۹۰). کتابخانه عمومی می تواند در کمک به بخش های مختلف جامعه نقش مهمی ایفا کند. می تواند به کشاورزان کمک کند تا محصولات بیشتری تولید کنند، می تواند به بازرگانان در بهبود کسب وکار خود کمک کند، در کودکان عشق به خواندن ایجاد کند و به دانش آموزان در تمامی سطوح سِنی کمک کند و نیز اطلاعات شغلی را ارائه دهد (مختاری معمار،۱۳۸۲، ص۴۶).

ولی آیا در عمل نیز این گونه است، عده قلیلی از ایرانیان عضو کتابخانه های عمومی می باشند که این نمی تواند سیاست های کتابخانه های عمومی را جامه عمل بپوشاند. در رهنمودهای دوازده­گانه ایفلا/ یونسکو که وظایف کتابخانه های عمومی را تعریف می کند در یکی از این رهنمودها آمده است: «باید تضمینی صورت بگیرد مبنی براینکه شهروندان به تمامی اطلاعات اجتماعی دسترسی داشته باشند» (میرحسینی،۱۳۸۷). ولی در واقعیت، شاهد مراجعه عده معدودی از افراد جامعه به کتابخانه های عمومی ایران هستیم.

با توجه به هزینه ای که نهاد کتابخانه های عمومی کشور، جهت راه اندازی و اداره کتابخانه های عمومی متقبل می شود و از آنجایی که میزان مراجعان کتابخانه های عمومی با انتظارات نهاد همخوانی ندارد و طبق آمارهای دقیق و رسمی تنها 7/2 درصد ایرانی ها عضو کتابخانه هستند.همچنین با توجه به سرانه مطالعه در ایران که ۱۰ دقیقه در روز می باشد (محبوب، ۱۳۹۱، ص۱۲) لازم است که در این زمینه پژوهشی انجام شود تا اولاً موانعی که در سر راه مراجعین، در استفاده از کتابخانه های عمومی وجود دارد، شناسایی و برطرف گردد و دیگر اینکه مشخص شود چه عوامل موثری وجود دارد که باعث می شود تا کاربران کتابخانه، هرچه بیشتر به کتابخانه های عمومی مراجعه کنند؛ تا با تقویت این عوامل در بین همه افراد جامعه، شاهد حضور هر چه بیشتر مردم در استفاده از کتابخانه های عمومی باشیم و به تبع آن، سرانه مطالعه مفید در کشور بیشتر از این آمارهایی باشد که توسط افراد و سازمان های مختلف منتشر می شود و در نتیجه سطح سواد عمومی جامعه در برخورد با مسائل فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و…بالا برود.

این پژوهش که به روش پیمایشی و به کمک پرسشنامه محقق ساخته صورت می گیرد و مطالعه ما بر روی مراجعان کتابخانه های عمومی شهرستان همدان است، اولاًمی خواهیم ببینیم چه عواملی باعث می شود که کاربران بیشتری به کتابخانه های عمومی مراجعه کنند. دیگر اینکه، کدام عوامل به عنوان مانعی برای کاربران، در استفاده از کتابخانه های عمومی محسوب می شوند. نهایتاً بعد از شناسایی عوامل پیش برنده و بازدارنده در مراجعه افراد به کتابخانه های عمومی، پیشنهادهایی برای مراجعه هرچه بیشتر کاربران، به کتابخانه های عمومی ارائه شود.

1 – 3 ضرورت و اهمیت پژوهش

با توجه به هزینه هایی که صرف ساختن کتابخانه های عمومی در کشور می شود و از سوی دیگر کتابخانه های عمومی را دانشگاه مردم می خوانند و توسعه همه جانبه کشور، تنها از طریق دسترس پذیری اطلاعات و مطالعه میسر است. همچنین در صورتی که نهاد کتابخانه های عمومی کشور به دنبال این می باشد که ارزش وجودی سازمان را برای دیگران به اثبات برساند و مهم تر از همه اینکه به رسالت خود که همانا ارائه خدمات اطلاع رسانی به همه افراد جامعه است را به درستی انجام دهد، لازم است که مشکلاتی که بر سر راه کاربران کتابخانه های عمومی وجود دارد و مانع از آن می شود که کتابخانه های عمومی بتوانند نقش خود را به عنوان دانشگاه مردم به خوبی ایفا کنند، شناخته شوند و از سویی دیگر، عواملی که باعث می شوند تا مراجعان بیشتری به کتابخانه های عمومی مراجعه کنند را شناسایی و این عوامل تقویت گردند.

1 – 4 تعاریف نظری و عملیاتی پژوهش

۱ – 4– ۱ کتابخانه عمومی

تعریف نظری: استفاده از این کتابخانه ها، برای عموم افراد جامعه آزاد است. این نوع کتابخانه ها وظیفه دارند که در تمامی رشته های مختلف علوم، فنون، فرهنگ، هنر و کلیه معارف بشری، انواع کتاب ها و مجلات و نشریات سودمند و جدید را جمع آوری کرده و در اختیار مردم بگذارند (عمادخراسانی ،۱۳۹۲، ص۱۷).

۱ – 4 – ۲ عوامل بازدارنده

تعریف نظری: آنکه یا آنچه کسی را از امری بازدارد (لغتنامه دهخدا،۱۳۶۵، ذیل «بازدارنده»)

تعریف عملیاتی: در این پژوهش مقصود از عوامل بازدارنده، عوامل و موانعی هستند که باعث می شوند تا کاربران کتابخانه های عمومی، کمتر به کتابخانه مراجعه کنند.

۱ – 4 – ۳ عوامل پیش برنده

تعریف نظری: پیش بردن حرفی یا کاری، به مقصود و هدف رسانیدن آن، کامیاب شدن، مسجّل ساختن (لغتنامه دهخدا،۱۳۶۵، ذیل «پیش بردن»)

تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور از عوامل پیش برنده، عواملی هستند که باعث می شوند تا کاربران بیشتر به کتابخانه های عمومی مراجعه کنند.

1 – 5 اهداف کلی و جزئی پژوهش

۱ – 5 – ۱ هدف کلی

شناسایی میزان تأثیر عوامل پیش­برنده و بازدارنده در استفاده از کتابخانه های عمومی.

۱ – 5 – ۲ اهداف جزئی

    1. شناسایی میزان تأثیر شرایط اقتصادی در مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر سطح خدماتی کتابخانه های عمومی، در مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر نهادهای تربیتی مانند دانشگاه و مدرسه، در مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر تخصص و حرفه کتابداران در مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر دوری و نزدیکی کتابخانه، در مراجعه و یا عدم مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر موقعیت مکانی کتابخانه های عمومی، در مراجعه یا عدم مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر نحوه مدیریت کتابخانه در مراجعه یا عدم مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.
    1. شناسایی میزان تأثیر خانواده، در مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی.

1 – 6 سؤالات پژوهش

    1. آیا بین شرایط اقتصادی و مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنادار وجود دارد؟
    1. آیا بین سطح خدمات ارائه شده توسط کتابخانه های عمومی و مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟
    1. آیا بین نهادهای تربیتی، مانند دانشگاه و مدرسه با مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟
    1. آیا بین دوری و نزدیکی کاربران به کتابخانه های عمومی و مراجعه به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟
    1. آیا بین موقعیت مکانی کتابخانه های عمومی و مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟
    1. آیا بین نحوه مدیریت کتابخانه های عمومی و مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟
    1. آیا بین خانواده (به عنوان عاملی جهت تشویق افراد) و مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟
    1. آیا بین میزان آگاهی کتابداران و مراجعه کاربران به کتابخانه های عمومی رابطه معنا­دار وجود دارد؟