خودکنترلی رفتاری و هوش هیجانی از نظر روانشناختی

خود کنترلی وهوش هیجانی

خود کنترلی یکی از مؤلفه های هوش هیجانی است.در اینجا مطالب مختصری دربارۀ هوش هیجانی بیان می شود.در واقع هوش هیجانی یا شناخت فرد از خود ودیگران به ارتباط با دیگران وسازگاری وانطباق با محیط پیرامون برای موفق شدن در برآوردن خواسته های اجتماعی مرتبط
می باشد. هوش هیجانی شامل تواناییهای شناخت هیجانات خود، درک احساسات درونی دیگران، مهارکردن هیجانات، اداره ومدیریت روابط یا نرمش ومدارا می باشد (گلمن[1]،1995، ترجمه پارسا،1382).

هوش هیجانی در شکل گیری، گسترش وادامه تعاملات انسانی مؤثر نقش مهمی دارد وعموماٌ یکی ازعوامل اساسی هوش هیجانی این است که فرد راهبردهای ارتباطی راچگونه ودر چه زمانی وبه چه شکل مورد استفاده قرار دهد.هوش هیجانی مجموعه ای از قابلیتهای غیرشناختی است که توانایی فرد را در سازگاری یا مقتضیات محیطی و فشارهای حاصله افزایش می دهد(موسوی، لطفی،1388).

پیترسالووی سردمدار نظریه هوش هیجانی در توصیف مبنایی خود ازهوش هیجانی در5 حیطه اصلی مؤلفه هایی را مطرح می کند که آموزش وشناختن آنها می تواند سازگاری بهتر وبیشتری را برای فرد به ارمغان بیاورد.

  1. خود آگاهی برای شناخت فوری احساسات و استفاده از آزمونها برای راهنمایی خود درتصمیم گیریها وبررسی واقع گرایانه از توانایی ها ومحدودیتهای خویش در جهت پرورش حس اعتماد به نفس.
  2. خودکنترلی به منظوری بهره گیری از هیجانات وعواطف به گونه ای که به جای مداخله ومزاحمت درانجام امور، تسهیل کننده باشند.افزایش سطح وجدان سطح وجدان وقدرت موکول کردن خوش گذرانی ها به زمانی دیگر برای تلاش در رسیدن به اهداف وتوان به دست آوردن بهبودی مجدد بعد از تجربه آشفتگی و استرسها.
  3. انگیزه سازی استفاده از عمیق ترین علایق خود برای حرکت دادن وراهنمایی ما به سمت اهدافمان، تا به ما کمک کند درجهت تکامل تلاش کنیم و خیلی زود امید خود را ازدست ندهیم.
  4. مدلی برای درک دیدگاه واحساسات دیگران وایجاد صمیمیت بیشتر با افراد گروه.
  5. مهارت در روابط اجتماعی که به درک و هماهنگی بیشتر با افراد گروه واجتماع کمک کرده ودر رهبری، همکاری، مذاکره وحل اختلاف کاربرد دارد(گلمن،1998،ترجمه ابراهیمی وجوینده،1385).

خودکنترلی رفتاری و مؤلفه های آن

برنامه خود کنترلی روزنبام[2](1980)، ارزیابی میزان سازگاری وکنترل فردبر احساسات وهیجانات مختلف وشدید یکی از راههای رسیدن به سلامت و بهداشت روانی است. یکی از روشهایی که می توان میزان سازگاری افراد را بررسی کرد برنامه خود کنترلی روزنبام  است.این برنامه شامل آموزش کنترل پاسخهای هیجانی وفیزیولوژیکی، مهارتهای حل مسأله و توانایی به تأخیر انداختن خشنودی فوری و باورهای آنان در مورد خود کنترلی در مواجهه با مشکلات رفتاری است. از افراد خواسته می شود که به تجربیاتشان در زمان مواجهه با هیجان واحساسات شدید و نگران کننده فکر کنند وبگویند در مواقع رو به رویی با این تجربیات چه می کنند تا شیوه های منحصر به فرد وشخصی سازگاری با این مسایل را مورد بررسی قرار دهند ویکی از اهداف آموزشی افزایش توانایی تشخیص نوع هیجانات و سازگاری باآنهاست(لام و ونگ[3]، 1997، به نقل از قاسمی،1384).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   هفت عامل مهم در پیشرفت تحصیلی

گلین، توماس وشی[4](1973)،پنج مؤلفه اصلی واساسی خودکنترلی رفتاری را شناسایی
کرده اند. این اجزا شامل الف) خودارزیابی ب) خود نظارتی  ج)خود تقویتی د)خودهدایتی ه)خود الگوسازی می باشد. خود ارزیابی اشاره دارد به اینکه افراد به طور نظامدار رفتارشان را مورد بررسی قرار می دهند وتعیین می کنند که آیا رفتار خاص یا طبقه ای از رفتارها انجام شده است یا خیر. مطمئناٌ همه ی ما رفتارهایمان را بطور معمول مورد ارزیابی قرار می دهیم. هرزمان که شما کاری را انجام
می دهید، به خودتان می گویید که عملکردتان مناسب بوده است یا خیر. اکثر کودکان خودشان را براساس “استانداردهای خود ارزشیابی “که از نظر دیگران قابل توجه هستند واز محیطشان کسب کرده اند، مورد ارزیابی قرار می دهند(بندورا،1977).

خودنظارتی: خودنظارتی به روشی اطلاق می شود که در آن افراد به طور نظامدار عملکردشان را در مورد رفتارهای خاص، اینکه چگونه وبه چه میزان در فعالیتها درگیر شوند، نظارت نموده وهمه را ثبت می کنند. مشخص شده است که عمل نظارت بر رفتار خود، بیشتر بر روی رفتاری که نظارت می شود تأثیرمی گذارد. برای مثال اگر یک دانش آموز رفتاری را بطور جدی در کلاس تقویت می شود نظارت کند،آن رفتار افزایش خواهد یافت(کراتوچویل وپیراسل[5]،1979).

خود تقویتی: شیوه خود تقویتی مستلزم آموزش به دانش آموزان است تاخودشان را به خاطر رفتارهای کلاسی مناسب تقویت نموده یا پاداش دهند(ورکمن وکانز[6]،1995، ترجمه ی محمد اسماعیل،1383).

خودهدایتی: در این شیوه به کودکان آموزش داده می شود تا به منظور هدایت رفتار خود در پاسخ به موقعیتهای مختلفی که به وجود می آیند از خودکلامی سازی های فردی(مثل صحبت کردن باخود)استفاده کنند(ورکمن و کانز،1995، ترجمه ی محمد اسماعیل،   1383).

خود الگو سازی : در این روش کودک خودش را در حال انجام رفتار مسلط یا مناسب تصور می کند ودر سطح سیستم عصبی مرکزی احتمالاٌ هیچ تفاوتی بین خودش والگویی که رفتار را نشان می دهد ، نمی بیند(ورکمن وکانز،1995،ترجمه ی محمد اسماعیل،1383).

فوایدکنترل وتنظیم هیجانات:                                                                                                

  1. کنترل سطوح برانگیختگی برای به حداکثر رساندن عملکرد: توانایی تنظیم هیجانات به شما اجازه می دهد که سطوح برانگیختگی خود را کنترل کرده، چون بهترین عملکرد زمانی است که سطح برانگیختگی فرد در حد متوسط باشد.
  2. پشتکار داشتن به رغم دلسردی و وسوسه:
  3. جلوگیری از واکنش مخرب در مقابل تحریک: کنترل هیجان باعث می شود بلافاصله واکنش نشان داده نشود(حیدری،1388).

عملکرد صحیح به رغم فشارهای وارده : تنظیم خوب هیجان باعث می شود که بتوان کاری را که به نظر دیگران ناپسند است، آسانتر وصحیح تر انجام داد. ناتوانی در تنظیم هیجان حاصل از مخالفت های اجتماعی وترس از اینگونه مخالفت ها گاهی آنقدر شدید است که بر تلاشهای فرد برای انجام عمل صحیح چیره می شود(آقایوسفی وهمکاران،1388

[1] Golman

[2] Rosenbaum

[3] Lam& Wong

[4] Glynn& Thomas& Shee.

[5] Cratochoil& Peircel

[6] Workman& Katz

Related articles

پرسش مهر97 رئیس جمهور بهترین پاسخ به پرسش مهر1397-98

پرسش مهر97 رئیس جمهور بهترین پاسخ به پرسش مهر1397-98 تهیه شده توسط تیم تخصصی نگارش پرسش مهر97 رئیس جمهور رئیس جمهور به صورت دقیق و مطابق با استاندارد پرسش مهر97 رئیس جمهور بهترین پاسخ به پرسش مهر97-98 مقاله ای است که توسط تیم تخصصی ما در راستای پاسخ به سوال رئیس جمهور در ابتدای سال […]

Learn More

سایت اطلاعات پزشکی دکتر مزرعه

 در  وبسایت دکتر مزرعه اطلاعات پزشکی صحیح جهت آشنایی هموطنان با نکات مهم درباره سلامتی و نحوه کنترل و درمان بیماری های شایع ارائه می شود. اطلاعات کاربردی در مورد تجهیزات خانگی معرفی تجهیزات مصرفی و غیرمصرفی مورد نیاز بیماران در منزل تجهیزات بیمارستانی معرفی انواع تجهیزات حرفه ای پزشکی و تجهیزات مورد استفاده بیماران […]

Learn More

تحصیل در کانادا؛ شرایط پذیرش، هزینه ها و بورسیه 

  طبق رتبه بندی سازمان ملل، کانادا پیوسته جزو ۱۰ کشور برتر دنیا واسه زندگیه. کانادا یکی از بهترین کشورها واسه تحصیله. کانادا کشوری با جمعیتی بالای ۳۶ میلیون نفر که هرساله ۱۶ میلیون گردشگر از اون دیدن می کنن، تا دسامبر ۲۰۱۵ پذیرای حدود ۳۵۶٫۵۷۴ دانشجو از ۱۸۵ کشور مختلف بوده. امتیازایی مثل کیفیت […]

Learn More